સાત વાર ઉજ્જડ, સાત વાર વસેલું થરાદ – જૈન ધર્મ અને શૂરવીરોની ધરતી

થરાદ – 1000 વર્ષ જૂનું જૈન તીર્થ અને શૂરવીરોની ધરતી

સાત વાર ઉજ્જડ, સાત વાર વસેલું થરાદ ઉત્તર ગુજરાતનું ઐતિહાસિક નગર થરાદ માત્ર એક શહેર નથી, પરંતુ હજારો વર્ષોની સંસ્કૃતિ, ધર્મ અને શૌર્યની જીવંત કથા છે. ભારત–પાકિસ્તાન સરહદની નજીક અને રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ પર આવેલું થરાદ, પ્રાચીન સમયમાં થિરપુર તરીકે ઓળખાતું હતું.

આ નગરને ઈતિહાસમાં સાત વખત ઉજ્જડ અને સાત વખત ફરી વસેલું હોવાનું કહેવાય છે – એટલે જ થરાદને અડગતા અને પુનર્જન્મનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.

થિરપાલ ધરુ – થરાદના આદ્યપુરુષ

ઐતિહાસિક માન્યતા મુજબ, વિક્રમ સંવત 101 (ઈ.સ. 945)માં થિરપાલ ધરુએ આ શહેરની સ્થાપના કરી હતી. તેમના નામ પરથી જ ‘થિરપુર’ નામ પડ્યું હતું, જે સમય જતાં ‘થારાપદ્ર’ અને અંતે ‘થરાદ’ બન્યું.

થિરપાલ ધરુ જૈન ધર્મના અનુયાયી હતા. તેમના સમયમાં જ અહીં જૈન ધર્મનો મજબૂત પાયો નખાયો, જે આજે પણ થરાદના ભવ્ય દેરાસરો અને પ્રતિમાઓમાં જીવંત છે.

જૈન ધર્મનું વૈશ્વિક કેન્દ્ર

મધ્યયુગમાં થરાદ ‘થારાપદ્ર ગચ્છ’ તરીકે જૈન જ્ઞાન અને સાધનાનું કેન્દ્ર બન્યું.
અહીં તાડપત્રો પર લખાયેલા અમૂલ્ય જૈન ગ્રંથો રચાયા.

આબુના પ્રસિદ્ધ દેલવાડા મંદિરો બનાવનાર વસ્તુપાળ–તેજપાળની માતા કુમારદેવીનું વતન પણ થરાદ હતું – જે શહેરની ધાર્મિક મહત્તાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

આજે પણ થરાદમાં 11થી વધુ પ્રાચીન જૈન દેરાસરો છે અને અહીં બિરાજમાન શ્રી વાસુપૂજ્ય સ્વામીની પ્રતિમા અદ્ભુત શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર છે.

રાજપૂત અને સુલતાનોનું શાસન

થિરપાલ ધરુ પછી થરાદ પર પરમાર, ચૌહાણ, સોલંકી અને પછી બલોચ શાસકોનું શાસન રહ્યું.
ચૌહાણ રાજા રત્નસિંહે નારાયણદેવી મંદિરનું નિર્માણ કરાવ્યું.

15મી સદી પછી મુલતાની બલોચોએ અહીં સત્તા સંભાળી.
બલોચ શાસક ફતેહખાન પરથી જ નજીકનું ફતેહગઢ નામ પડ્યું.

વાઘેલા રાજપૂતોનું યુગ

1795થી 1947 સુધી વાઘેલા રાજપૂતોએ થરાદ પર શાસન કર્યું.
બ્રિટિશ સમયમાં થરાદ ‘બીજા વર્ગનું રજવાડું’ ગણાતું હતું અને શાસકોને ઠાકોરનો ખિતાબ મળતો.

આ સમયગાળામાં થરાદ એક મજબૂત કિલ્લાબંધી ધરાવતું શહેર બન્યું.

કૃષિ અને પશુપાલનની ધરતી

નર્મદા કેનાલ પછી થરાદમાં હરિયાળી આવી.
આજેઃ

• થરાદનું જીરું દેશભરમાં પ્રસિદ્ધ છે
• ઇસબગુલ, વરિયાળી, દાડમ, જામફળ અને સરગવોની ખેતી
• કાંકરેજી ગાય અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાની ભેંસોથી પશુપાલન મજબૂત

બનાસ ડેરીના નેટવર્કથી ગામડાં સમૃદ્ધ બન્યા છે.

ગૌતમ અદાણીનું મૂળ વતન

વિશ્વપ્રસિદ્ધ ઉદ્યોગપતિ ગૌતમ અદાણીના પિતા શાંતિલાલ અદાણી મૂળ થરાદના હતા.
આજે પણ થરાદના જૂના બજારમાં તેમની પૈતૃક હવેલી છે – જે આ શહેરની વ્યાપારી પરંપરાની સાક્ષી છે.

નવો જિલ્લો – વાવ-થરાદ

2 ઓક્ટોબર 2025એ બનાસકાંઠામાંથી અલગ થઈ વાવ–થરાદ જિલ્લો રચાયો.
1 જાન્યુઆરી 2026થી વહીવટી શરૂઆત થઈ અને થરાદ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક બન્યું.

પ્રથમ વર્ષમાં જ અહીં 26 જાન્યુઆરી 2026ની રાજ્યસ્તરની ઉજવણી થવી – આ શહેરના ગૌરવનું મોટું પ્રતીક છે.

નિષ્કર્ષ

થરાદ માત્ર એક શહેર નથી –
તે જૈન સંસ્કૃતિ, રાજવી શૌર્ય, વ્યાપારિક બુદ્ધિ અને આધુનિક વિકાસનું જીવંત સંગમ છે.

થિરપાલ ધરુથી લઈ આજના આધુનિક યુગ સુધી, થરાદ સતત ગૌરવ સાથે આગળ વધતું રહ્યું છે.

વોટ્સએપ ચેનલ	અહીં ક્લિક કરો
ફેસબુક	અહીં ક્લિક કરો
ઇન્સ્ટાગ્રામ	અહીં ક્લિક કરો
યુટ્યુબ	અહીં ક્લિક કરો
વધુ સમાચાર	અહીં ક્લિક કરો